top of page

Lód, elfy i "overtourism" - rozmowa z Pauliną Tondos o sekretach Islandii i Grenlandii

Szymon Piesiak

8 sie 2026

Paulina Tondos - przewodniczka, pasjonatka Północy i autorka książek. Rozmawiał Szymon Piesiak.


Polacy na Islandii i cienie masowej turystyki


Islandia stała się państwem po części ,,państwem turystów”. Jakie zdanie mają rodowici mieszkańcy o Polakach? Najlepsze zdanie ze wszystkich grup imigrantów mają właśnie o Polakach. Widzą, że jesteśmy pracowici, bierzemy nadgodziny i robimy wszystko szybko i dobrze. Mamy tam opinię świetnych fachowców w takich dziedzinach jak budowlanka, mechanika czy hydraulika. Kiedy zaczął się boom turystyczny, to właśnie Polacy przyjechali tam pracować i pomogli go obsłużyć. Kiedyś islandzki kierowca z jakieś firmy turystycznej wyznał mi wręcz z wdzięcznością, że bez Polaków islandzka turystyka nie dałaby sobie rady. Jeśli chodzi o stereotypy, chociażby ten o piciu alkoholu, to Islandczycy to zauważają, ale sami też "nie wylewają za kołnierz", więc to się w pewien sposób równoważy. A krążą o nas jakieś stereotypy? Stereotypy? A jakie są stereotypy o Polakach, że piją? No to Islandczycy to widzą też, prawda, no to nie da się tego… Stereotyp nie dzieje się z niczego. Islandczycy to zauważają, ale sami też "nie wylewają za kołnierz", więc to się w pewien sposób równoważy. Ale stereotypów jako takich negatywnych, to raczej o Polakach na Islandii nie ma. Powiedziała Pani, że gdyby nie Polacy, to Islandzka Turystyka nie mogłaby istnieć. Dlaczego tak jest? Ponieważ praca w zawodach takich jak sprzątanie pokoi czy bycie kelnerem jest po prostu niskopłatna. Islandia jest drogim krajem, więc jej mieszkańcy wybierają lepiej płatne zajęcia, zostawiając te mniej dochodowe imigrantom. Skoro mowa o zarobkach - jak wygląda średnie wynagrodzenie na Islandii? To skomplikowany temat, ale średnia pensja wynosi około 900 tysięcy koron miesięcznie brutto. W przeliczeniu to około 30 tysięcy złotych. Trzeba jednak pamiętać o wysokich podatkach, które mają trzy progi: 34, 37 i 42 procent. Na rękę zostaje więc nieco ponad połowa tej kwoty, co dla młodych ludzi z Polski przyjeżdżających na wakacje w celach zarobkowych wciąż stanowi świetne pieniądze. Islandia mierzy się obecnie z zalewem turystów (overtourismem.) Czy jako przewodniczka mocno to Pani odczuwa? Tak, Islandię odwiedza ponad dwa miliony turystów rocznie. Baza noclegowa nieco ogranicza tę liczbę, ponieważ spanie na dziko jest zabronione, a kempingi mają limity miejsc. Prawdziwy i uciążliwy tłok generują jednak statki wycieczkowe. Z takiego statku potrafi wysypać się jednocześnie kilkaset lub kilka tysięcy osób, które wsiadają w autobusy i jadą dokładnie w te same miejsca. Przeszkadza to w odbiorze natury i przynosi niewiele zysków lokalnej gospodarce, ponieważ ci turyści zazwyczaj jedzą i śpią na statku. Czyli uważa Pani, że władze powinny ograniczyć tę masową turystykę? Czy dla przewodnika w ogóle istnieje problem ,,zbyt wielu turystów”? Zdecydowanie tak. Ludzie przyjeżdżają tam obcować z naturą, a nie z tłumem. Im więcej osób wyjedzie niezadowolonych z powodu sztucznego tłoku, tym bardziej Islandia straci na popularności.

Mity i islandzkie elfy

Napisała Pani książkę ,,Islandia. Tam, gdzie elfy mówią dobranoc”. W książce głośno wybrzmiewa temat elfów. Czy po lekturze ludzie proszą, żeby zabrała ich Pani na poszukiwanie elfów? Nie, nikt się na to nie odważył. Dzisiaj elfy to dla Islandczyków przede wszystkim bardzo dobry produkt turystyczny. Mimo to, w tradycji zachowały się miejsca, takie jak pewne skały, o których mówi się, że tam tradycyjnie mieszkają elfy lub trolle. Kiedyś ludzie w nie wierzyli, ale dziś jest to już tylko pamięć o dawnym folklorze, a nie realny strach. Czym te islandzkie elfy różnią się od naszego wyobrażenia małych pomocników Mikołaja z długimi uszami? Elfy Mikołaja to wymysł amerykańskiej popkultury z XIX wieku, bazujący na wykrzywionym nordyckim folklorze. Islandzkie elfy wywodzą się wprost z dawnych wierzeń. Wyglądają jak normalni ludzie, ubierają się w tradycyjne stroje i są niewidzialne. W przeszłości, gdy Islandia była skrajnie biednym krajem, a ludzie mieszkali w domach z darni, elfy pełniły funkcję kompasu moralnego i wsparcia psychicznego. Wierzono, że za dobre uczynki elfy mogą nagrodzić człowieka jeszcze za jego życia, na przykład dając cenną suknię. Opowieści o romansach z elfami służyły z kolei jako doskonałe alibi. Za cudzołóstwo groziła kara śmierci, więc wmówienie społeczności, że ojcem pozamałżeńskiego dziecka jest elf, mogło uratować kobiecie życie. Wyczytałem, że istnieją też na Islandii wyznawcy dawnej, nordyckiej mitologii. Czy miała Pani z nimi styczność? Tak, w latach 70. powstała religia o nazwie Ásatrú, do której należy dziś ponad 1 procent mieszkańców wyspy. Nie chodzi w niej jednak o wiarę w to, że Thor z młotem odpowiada za błyskawice. To bardzo zindywidualizowana religia, opierająca się na kultywowaniu tradycji przodków, promowaniu honoru i odwadze, a przede wszystkim na niezwykłej bliskości z naturą. Jej wyznawcy są na przykład przeciwni rozwojowi przemysłu ciężkiego. Jakie jeszcze fałszywe przekonania na temat Islandii mamy w Polsce? Myślimy, że to "kraina lodu", a lodowce zajmują zaledwie około 10 procent powierzchni wyspy. Prawie całe wybrzeże jest bardzo zielone, pełne łąk i pastwisk, dlatego Islandia powinna nazywać się Grenlandią i na odwrót. Nie jest tam też tak zimno. Zimą średnia temperatura w Reykjaviku oscyluje na małym plusie. Błędnie zakładamy też, że wszyscy Islandczycy to blondyni z niebieskimi oczami. Genetycznie to mieszanka skandynawsko-celtycka, ponieważ Wikingowie płynąc na wyspę, porywali celtyckie żony i niewolników z wysp brytyjskich.

Zmiany klimatu i prawda o Grenlandii i Inuitach

Jak różni się mentalność Islandczyków od mieszkańców Grenlandii? Choć to dwa zupełnie inne ludy -Islandczycy to Europejczycy, a Grenlandczycy to Inuci przybyli z Kanady- ich mentalność jest bardzo podobna. Obie grupy wykształciły w tych niegościnnych warunkach ogromny luz i nie przejmowanie się rzeczami, na które nie mają wpływu. Więc wbrew pozorom są sobie bliżsi, niż mogłoby nam się wydawać. Pani najnowsze zainteresowania kierują się ku Grenlandii. Czy to tam najdobitniej widać globalne ocieplenie? Zdecydowanie tak, choć widać to zarówno na Grenlandii, jak i na Islandii. Islandzkie lodowce cofają się w zastraszającym tempie. Jeden z nich, niedawno oficjalnie przestał być uznawany za lodowiec. Przewiduje się, że mniejsze lodowce znikną stamtąd w ciągu najbliższych 50 lat. Na Grenlandii pierwszy raz od stuleci zaobserwowano, że słynny jęzor lodowcowy w Zatoce Disko cofnął się na tyle, by nie wchodzić bezpośrednio do wody, lecz spoczywać na lądzie. W szkole uczono nas o Inutach chociażby przez pryzmat książki "Anaruk, chłopiec z Grenlandii". Czy ten obraz jest nadal aktualny? Ta lektura wykreowała u nas bardzo stereotypowy, wręcz krzywdzący obraz Inuitów. Autor tej książki prawdopodobnie nigdy nie był na Grenlandii przed jej napisaniem. Grenlandczycy nie mieszkają dziś w igloo. Nawet w przeszłości igloo budowano tylko na dalekiej północy podczas zimowych wypraw łowieckich; na co dzień mieszkali w domach z kamienia i darni, a latem w namiotach ze skór. Dzisiaj połowa Grenlandczyków pracuje w zwykłej "budżetówce", chodząc do pracy od 8:00 do 16:00. Warto też przestać używać słowa "Eskimos", które ma kolonialne, narzucone z zewnątrz konotacje, i używać poprawnego określenia: Inuci. Z jakim największym problemem politycznym mierzy się dziś Grenlandia? Jest to kwestia powiązań z Danią. Obecnie Grenlandia to terytorium autonomiczne; Dania odpowiada za politykę monetarną i obronność oraz wypłaca wyspie potężny grant, stanowiący znaczną część grenlandzkiego PKB. Inuci pragną pełnej niepodległości, ale nie ogłaszają referendum, ponieważ ekonomicznie i obronnościowo nie przetrwaliby sami jako niezależny byt. Brakuje im wykształconych kadr do zarządzania gospodarką na wyższych stanowiskach, które wciąż obsadzane są przez obcokrajowców. Pamiętają też krzywdy wyrządzone w procesie duńskiej kolonizacji, jak np. narzucanie języka czy przymusowe, nieświadome zakładanie grenlandzkim dziewczynkom wkładek domacicznych w latach 70., co często skutkowało bezpłodnością.

Praktyczne porady i podróżnicza przyszłość

Ile realnie kosztuje tygodniowy wyjazd na Islandię na własną rękę? Wszystko zależy od standardu, w jakim podróżujemy. Wynajem samochodu w sezonie to koszt około 80 euro dziennie. Nocleg w standardowym hotelu wyniesie około 200 euro za noc, ale za spanie we własnym namiocie na kempingu zapłacimy już zaledwie 20 do 30 euro. Koszty żywności można ciąć, kupując produkty w marketach i gotując samemu w kuchniach kempingowych lub hostelowych. Wyjście do restauracji to już wydatek minimum 200 zł za posiłek. Grenlandia i Islandia są już przez Panią dobrze poznane. Co będzie następne? Ma Pani jakieś nowe wymarzone kierunki? Wracam wciąż na Islandię i Grenlandię, ale moim marzeniem jest Antarktyda. To jednak bardzo drogi i skomplikowany logistycznie kierunek. Rejsy w tamte rejony zaczynają się od około 30 tysięcy złotych, a na samym kontynencie nie ma żadnych hoteli. Na razie to moja melodia przyszłości. Bardzo dziękuję za tę niezwykle fascynującą i rozwijającą rozmowę. Dziękuję również i zapraszam do czytania moich książek.

Polformance

  • Instagram
  • Facebook
  • YouTube

©2023 wykonanie Polformance. Stworzono przy pomocy Wix.com

bottom of page